دندانپزشکی با بیهوشی برای بزرگسالان، زمانی مورد توجه قرار گرفت که برای خیلی از مردم، انجام کارهای دندانپزشکی روی دهان و دندان آنها دردناک و نگران کننده بود. به همین دلیل همیشه از گذشته سعی میکردند از مراجعه به دندانپزشک امتناع کنند یا مراجعه را به تعویق بیندازند. داروهای بیهوشی از ۲۰۰ سال قبل به وجود آمده است و هم اکنون نیز برای کاهش نگرانیها دندانپزشکی با ماده بیهوشی برای برخی از بزرگسالان توصیه میشود.
ترس شدید از دندانپزشکی، تجربه ناخوشایند درمانهای قبلی، حساسیت بالا به درد، ناتوانی در همکاری حین درمان یا نیاز به انجام چندین درمان پیچیده در یک جلسه، ممکن است باعث شود مراجعه به دندانپزشک برای یک فرد بزرگسال بسیار دشوار باشد. در چنین شرایطی گاهی اصطلاح «دندانپزشکی با بیهوشی برای بزرگسالان» مطرح میشود. اما بیهوشی عمومی راهحل معمول برای همه افراد نیست و باید پس از بررسی شرایط پزشکی، وضعیت دندانها، میزان اضطراب و گزینههای جایگزین تصمیمگیری شود.
در منابع معتبر پزشکی، از جمله راهنماهای NHS انگلستان و انجمنهای تخصصی دندانپزشکی، تأکید شده است که ابتدا باید سادهترین و ایمنترین روش کنترل اضطراب و درد که احتمال موفقیت دارد انتخاب شود. این روش میتواند شامل تکنیکهای رفتاری، بیحسی موضعی یا آرامبخشی آگاهانه باشد و در برخی بیماران، در صورت کافی نبودن این روشها، بیهوشی عمومی مورد بررسی قرار گیرد.
در دندانپزشکی با بیهوشی شرق تهران انواع مختلفی از این خدمات به بیماران ارائه میشود. ما در این مطلب سعی میکنیم انواع مختلف دندانپزشکی با بیهوشی را به شما معرفی کنیم و به سوالاتی که احتمالا در ذهن شما به وجود میآید پاسخ دهیم؛ پس تا انتها با ما همراه باشید.
دندانپزشکی با بیهوشی برای بزرگسالان چیست؟
در بیهوشی عمومی، بیمار به طور کامل هوشیاری خود را از دست میدهد و در طول درمان متوجه روند انجام کارهای دندانپزشکی نیست. برخلاف آرام بخشی، هدف بیهوشی عمومی ایجاد حالت خواب عمیق و کنترل شده است و به همین دلیل نیازمند ارزیابی و پایش دقیق پزشکی است.
در برخی مراکز، درمان دندانپزشکی تحت بیهوشی در بیمارستان یا مرکز جراحی سرپایی انجام میشود و متخصص بیهوشی یا تیم آموزش دیده مسئول مدیریت وضعیت بیمار در طول بیهوشی است. راهنمای مربوط به بزرگسالان دارای نیازهای پیچیده نیز تأکید میکند که بیهوشی عمومی باید پس از مشاوره، بررسی گزینههای جایگزین و ارزیابی فردی بیمار انجام شود.
نکته مهم این است که «بیهوشی برای دندانپزشکی» به معنای بینیازی از بیحسی موضعی نیست. دندانپزشک بر اساس نوع درمان ممکن است همچنان از بیحسی موضعی برای کنترل درد پس از بیدار شدن یا کاهش تحریک بافتها استفاده کند.
چه بزرگسالانی ممکن است به دندانپزشکی با بیهوشی نیاز داشته باشند؟
بیهوشی عمومی برای یک فرد سالم و کاملا همکاری کننده که تنها به یک درمان ساده نیاز دارد، معمولا انتخاب اول نیست. اما شرایطی وجود دارد که ممکن است استفاده از آن را منطقی کند.
۱. ترس و فوبیای شدید از دندانپزشکی
برخی افراد به اندازهای از دندانپزشکی میترسند که حتی امکان معاینه، تزریق بیحسی یا نشستن روی یونیت برایشان دشوار است. NHS توصیه میکند میزان اضطراب و عوامل ایجاد کننده آن به صورت جداگانه ارزیابی شود و در صورت امکان از روشهایی مانند رفتار درمانی، آرام بخشی و تکنیکهای کنترل اضطراب استفاده شود. در موارد شدید و منتخب، اگر این روشها موثر نباشند، ارجاع برای بیهوشی ممکن است مطرح شود.
۲. ناتوانی در همکاری به دلیل شرایط پزشکی یا شناختی
بعضی بزرگسالان به علت اختلالات جسمی، شناختی، رشدی یا شرایط خاص پزشکی نمیتوانند درمان دندانپزشکی معمول را تحمل یا با آن همکاری کنند. راهنماهای تخصصی دندانپزشکی ویژه نیز بر اهمیت برنامه ریزی فردمحور برای چنین بیمارانی تأکید دارند.
۳. حجم زیاد درمانهای دندانپزشکی
گاهی بیمار به چندین ترمیم، کشیدن دندان، درمان عفونت، جراحی یا ترکیبی از درمانها نیاز دارد. در چنین شرایطی ممکن است تیم درمان بررسی کند که آیا انجام مجموعهای از درمانها در یک جلسه تحت بیهوشی برای بیمار مناسبتر و ایمنتر است یا خیر.
۴. شکست روشهای آرام بخشی یا کنترل اضطراب
آرام بخشی آگاهانه با بیهوشی برای بزرگسالان یکسان نیست. در آرام بخشی، بیمار ممکن است همچنان درجاتی از هوشیاری و توانایی پاسخگویی داشته باشد، در حالی که در بیهوشی عمومی سطح هوشیاری بسیار عمیقتر کاهش پیدا میکند. برای بسیاری از بزرگسالان مضطرب، آرام بخشی میتواند جایگزین مناسبی برای بیهوشی باشد و به همین دلیل باید پیش از انتخاب بیهوشی بررسی شود.
انواع بیهوشی برای بزرگسالان
معنی بیهوشی این است که احساس فرد با استفاده از آن کم شود یا احساس او کاملا از بین برود. امروزه در عملهای جراحی مختلف و از جمله دندانپزشکی از بیهوشی استفاده میکنند. گزینههای مختلفی هم برای این منظور وجود دارد. مثلا میتوان فقط از داروها استفاده کرد یا به صورت ترکیبی مورد استفاده قرار داد. استفاده از انواع داروها برای افراد مختلف، متفاوت است و نوع آنها بر اساس سن، وضعیت سلامتی، مدت زمان عمل و … تعیین میشود.
هزینه دندانپزشکی با بیهوشی با توجه به نوع بیمه، موقعیت جغرافیایی و پزشک متغیر است. موفقیت دندانپزشکی با بیهوشی با عوامل زیر در ارتباط است:
- دارو
- ناحیهای که باید بیهوش شود
- عوامل فردی
- روش انجام بیهوشی
- زمان انجام بیهوشی
بیهوشی دارای سه نوع اصلی است که عبارتند از: موضعی، آرام بخشی و عمومی. در مورد بیحسی موضعی دندانهای فک پایین سختتر از دندانهای فک بالا بیحس میشوند. عملکرد این داروها با هم متفاوت هستند و ممکن است برای جراحیهای کوتاه مدت یا بلندمدت مورد استفاده قرار گیرند.
بی حسی موضعی
از این بیحسی برای انجام کارهای ساده و جراحیهای کوچک که نیاز به زمان کمتری دارند استفاده میشود. مثلا در هنگام پر کردن دندان از این بیحسی استفاده میشود و فقط آن قسمت خاص، بیحس خواهد شد و شما درد را حس نمیکنید. این بیحسیها معمولا در ۱۰ دقیقه تاثیر میگذارند و اثر آنها ۳۰ دقیقه الی یک ساعت میماند. در بعضی اوقات یک vasopressor به مواد میافزایند تا اثر بیحسی را افزایش دهند و علاوه بر آن قسمتهای دیگر بدن بیحس نشود.
داروهای بیحسی موضعی میتواند به شکلهای مختلف باشد. این داروها به شکل، ژل، پماد، کرم به صورت تزریقی با نسخه و بدون نسخه و … هستند. از این بی حسیها در موارد مختلف استفاده میشود و گاهی برای اینکه به آرامش فرد کمک کنند مقداری آرام بخش سبک هم اضافه میکنند.
این بیحسی عوارض کمی دارد و بعد از انجام بیحسی در قسمتهای لب، گونه و اطراف لثه چیزی را احساس نمیکنید و به همین دلیل باید مراقب باشید که اطراف دهان را گاز نگیرید. از جمله این بیحسیها میتوان به bupivacaine، lidocaine، prilocaine و …. اشاره کرد.
آرام بخش
آرام بخشها در سطوح مختلفی وجود دارند. آنها برای آرام کردن افرادی که ممکن است دچار اضطراب شوند یا برای انجام عمل بدون درد کاربرد دارند. استفاده از برخی از آرام بخشها میتواند هوشیاری شما را بگیرد یا اینکه بعد از استفاده، نیمه هوشیار یا کاملا هوشیار باشید به همین دلیل در سطوح خفیف، متوسط و عمیق قرار میگیرند.
با استفاده از آرام بخش عمیق شما از محیط اطراف خود بیخبر میشوید و فقط به تحریکات مکرر یا دردناک واکنش نشان میدهید. این داروها به صورت مختلف خوراکی، استنشاقی و تزریقی وریدی وجود دارد که نوع وریدی خطر بیشتری دارد و در استفاده از آن باید دقت بیشتری در ضربان قلب، تنفس و فشار خون صورت گیرد. از جمله این داروها میتوان به diazdpam، midazolam ، propofol و … اشاره کرد.
بیهوشی عمومی
روش بیهوشی عمومی برای مواردی که عمل جراحی به مدت طولانیتری انجام میشود یا بیمار با اضطراب زیادی روبرو است که در نتیجه عمل تاثیر منفی میگذارد، کاربرد دارد. با این روش، بیمار کاملا بیهوش میشود و عضلات او شل میگردد و بیمار درد را احساس نخواهد کرد. سطح بیهوشی برای بزرگسالان با توجه به بیمار و روش کار پزشک متفاوت است. در این روش از راه ماسک صورت یا iv به بیمار دارو داده میشود.
از روش بیهوشی عمومی در پروسه های شدیدتر دندانپزشکی مانند کشیدن دندان عقل، ایمپلنت دندان و عملهای طولانی مورد استفاده قرار میگیرد. به ویژه در کاشت ایمپلنت باید ابتدا در داخل استخوان فک را سوراخ کنند تا عملیات کاشت دندان به خوبی انجام گیرد. برخی از داروهای بیهوشی عمومی به قرار زیر هستند:
propofol; ketamine; etomidate; midazolam; midazolam; diazepam
diazepam ;methohexital; methohexital
nitrous oxide; desflurane;isoflurane; sevoflurane
تفاوت بیهوشی عمومی و آرام بخشی در دندانپزشکی
|
ویژگی |
آرام بخشی |
بیهوشی عمومی |
|
سطح هوشیاری |
معمولا کاهش یافته اما بیمار میتواند پاسخ دهد |
هوشیاری از بین میرود |
|
مناسب برای |
اضطراب، ترس و برخی درمانهای دشوار |
موارد منتخب و پیچیدهتر |
|
نیاز به ارزیابی پزشکی |
بله |
بله، با اهمیت بیشتر |
|
امکان انجام درمان بدون آگاهی بیمار |
محدود به نوع آرام بخشی |
بله |
|
انتخاب اول برای همه بیماران |
خیر |
خیر |
|
نیاز به پایش دقیق |
بله | بله و معمولا گستردهتر |
بنابراین اگر فردی صرفا از صدای توربین یا تزریق بیحسی میترسد، نباید تصور کند که تنها گزینه او بیهوشی عمومی است. انتخاب روش باید بر اساس شدت اضطراب، نوع درمان، وضعیت عمومی سلامت و نظر تیم دندانپزشکی و بیهوشی انجام شود.
آیا دندانپزشکی با بیهوشی برای بزرگسالان خطرناک است؟
بیهوشی عمومی در پزشکی روشی رایج و کنترل شده است، اما مانند هر اقدام پزشکی بدون خطر نیست. عوارض شایعتر ممکن است شامل تهوع، سرگیجه یا گلو درد پس از بیهوشی باشد. در موارد نادرتر، مشکلات تنفسی، واکنشهای شدید دارویی یا عوارض مرتبط با شرایط زمینهای بیمار ممکن است رخ دهد. میزان خطر برای هر فرد متفاوت است و به سن، بیماریهای زمینهای، داروهای مصرفی، سابقه بیهوشی و نوع عمل بستگی دارد.
یکی دیگر از مواردی که باید پیش از بیهوشی بررسی شود، وضعیت دندانهاست. در جریان بیهوشی یا اقدامات مربوط به راه هوایی، احتمال آسیب به دندان وجود دارد؛ به خصوص اگر دندان لق، پوسیده، ترمیم شده یا دارای روکش و سایر درمانهای ترمیمی باشد. به همین دلیل ارزیابی وضعیت دندانها پیش از بیهوشی اهمیت دارد.
سخن پایانی
دندانپزشکی با بیهوشی برای بزرگسالان میتواند برای گروهی از بیماران راهی موثر برای دریافت درمان ضروری باشد؛ به خصوص زمانی که ترس شدید، شرایط پزشکی یا شناختی خاص، پیچیدگی درمان یا حجم زیاد اقدامات دندانپزشکی مانع درمان معمول میشود. با این حال، بیهوشی عمومی نباید صرفا به دلیل ترس از دندانپزشکی یا برای راحتی بیشتر به عنوان گزینه اول انتخاب شود.
تصمیم درست زمانی گرفته میشود که دندانپزشک، بیمار و در صورت نیاز متخصص بیهوشی، مزایا و خطرات بیهوشی را در کنار گزینههایی مانند کنترل رفتاری، بیحسی موضعی و آرام بخشی بررسی کنند. هدف اصلی، نه فقط انجام درمان در یک جلسه، بلکه فراهم کردن درمانی ایمن، مناسب و قابل پیگیری برای سلامت بلند مدت دهان و دندان است.
سوالات متداول
1. آیا بزرگسالان هم میتوانند دندانپزشکی با بیهوشی انجام دهند؟
بله. بزرگسالان نیز در شرایط منتخب میتوانند تحت بیهوشی عمومی درمان دندانپزشکی دریافت کنند. این روش باید پس از ارزیابی پزشکی و دندانپزشکی و بررسی گزینههای جایگزین انتخاب شود.
2. آیا هنگام بیهوشی برای بزرگسالان درد دندانپزشکی را احساس میکنم؟
در بیهوشی عمومی بیمار هوشیاری خود را از دست میدهد و متوجه انجام درمان نیست. با این حال، کنترل درد حین و پس از درمان همچنان بخشی از برنامه پزشکی است و ممکن است از بیحسی موضعی و داروهای ضد درد استفاده شود.
3. آیا بیهوشی برای افراد دارای فوبیای دندانپزشکی مناسب است؟
در موارد شدید ممکن است یکی از گزینهها باشد، اما معمولا ابتدا روشهای کم خطرتر مانند تکنیکهای رفتاری و آرام بخشی بررسی میشوند. اگر این روشها کافی نباشند، تیم درمان میتواند بیهوشی را ارزیابی کند.
4. آیا میتوان چند دندان را در یک جلسه با بیهوشی درمان کرد؟
بسته به وضعیت بیمار، نوع درمان و مدت مورد نیاز، ممکن است امکان انجام چند اقدام در یک جلسه وجود داشته باشد. تصمیم نهایی به طرح درمان دندانپزشک و ارزیابی متخصص بیهوشی بستگی دارد.
5. آیا دندانپزشکی با بیهوشی برای بزرگسالان عوارض دارد؟
بله. مانند هر بیهوشی عمومی، احتمال عوارض وجود دارد. تهوع، سرگیجه و گلودرد از عوارض نسبتا شناخته شده هستند و عوارض جدیتر نادرترند. وضعیت سلامت هر بیمار میتواند میزان خطر را تغییر دهد.
6. آیا آرام بخشی بهتر از بیهوشی عمومی است؟
نمیتوان برای همه بیماران یک پاسخ واحد داد. برای بسیاری از افراد مضطرب، آرام بخشی میتواند کافی باشد و از بیهوشی عمومی جلوگیری کند؛ اما در برخی بیماران، آرام بخشی موفق نیست یا به دلیل شرایط خاص امکان درمان مناسب با آن وجود ندارد. انتخاب روش باید فردی باشد.