چه افرادی به دندانپزشکی با بیهوشی نیاز دارند؟ چه کسانی واقعا به بیهوشی دندانپزشکی احتیاج دارند؟

شاید اسم «دندانپزشکی با بیهوشی» برای خیلی از افراد جذاب باشد؛ مخصوصا کسانی که از دندانپزشکی می‌ترسند یا تجربه خوبی از نشستن روی صندلی دندانپزشکی ندارند. اما یک سوال مهم وجود دارد: آیا هر کسی که از دندانپزشکی می‌ترسد، واقعا به بیهوشی نیاز دارد؟

جواب کوتاه این است: خیر.

بیهوشی عمومی برای همه افراد لازم نیست و حتی در خیلی از موارد، روش‌های ساده‌تر مثل بی‌حسی موضعی، کنترل اضطراب، آرام بخشی یا تکنیک‌های رفتاری می‌توانند مشکل بیمار را حل کنند. بیهوشی بیشتر زمانی مطرح می‌شود که بیمار به هر دلیلی نتواند با دندانپزشک همکاری کند، درمان خیلی گسترده باشد یا شرایط جسمی و ذهنی بیمار باعث شود درمان معمول دندانپزشکی سخت یا غیرممکن شود.

در ادامه خیلی ساده و بدون اصطلاحات پیچیده توضیح می‌دهیم چه افرادی ممکن است به دندانپزشکی با بیهوشی نیاز داشته باشند، چه تفاوتی بین بیهوشی و آرام بخشی وجود دارد و قبل از انتخاب این روش باید به چه نکاتی توجه کرد.

دندانپزشکی با بیهوشی دقیقا یعنی چه؟

وقتی می‌گوییم «دندانپزشکی با بیهوشی»، منظور این است که بیمار برای انجام درمان دندانپزشکی با داروهای مخصوص وارد حالت بیهوشی می‌شود و در طول درمان هوشیاری معمول خود را ندارد.

این موضوع با بی‌حسی دندان کاملا فرق دارد.

مثلا وقتی دندانپزشک برای عصب کشی به شما آمپول بی‌حسی می‌زند، شما کاملا بیدار هستید و می‌دانید چه اتفاقی در حال رخ دادن است؛ فقط ناحیه مورد نظر درد را احساس نمی‌کند. اما در بیهوشی عمومی، بیمار در حالت بیهوشی قرار دارد و تیم پزشکی وضعیت او را در طول درمان زیر نظر می‌گیرد.

از طرف دیگر، آرام بخشی هم با بیهوشی عمومی یکی نیست. در آرام بخشی هدف این است که بیمار آرام‌تر شود و اضطرابش کاهش پیدا کند و بسته به نوع آرام بخشی ممکن است همچنان هوشیار باشد.

به همین دلیل، انتخاب بین بی‌حسی، آرام بخش و بیهوشی باید بر اساس شرایط خود بیمار انجام شود، نه صرفا ترس او از دندانپزشکی.

چه کسانی ممکن است به دندانپزشکی با بیهوشی نیاز داشته باشند؟

 

۱. کودکانی که اصلا نمی‌توانند با دندانپزشک همکاری کنند

یکی از رایج‌ترین شرایطی که ممکن است بیهوشی دندانپزشکی را مطرح کند، مربوط به کودکان کم سن است.

بعضی بچه‌ها هنوز آن قدر کوچک هستند که نمی‌توانند مفهوم درمان دندانپزشکی را درک کنند. ممکن است از صدای دستگاه، آمپول، ماسک یا حتی محیط مطب بترسند و اجازه ندهند دندانپزشک کارش را انجام دهد.

البته در چنین شرایطی معمولا اولین راه حل بیهوشی نیست. دندانپزشک می‌تواند از روش‌هایی مثل صحبت کردن با کودک، نشان دادن وسایل قبل از درمان، تشویق کردن، پرت کردن حواس کودک و ایجاد محیط مناسب استفاده کند.

اگر این روش‌ها جواب ندهند و کودک همچنان نتواند همکاری کند، آرام بخشی یا بیهوشی ممکن است بررسی شود.

۲. افرادی که ترس خیلی شدید از دندانپزشکی دارند

ترس از دندانپزشکی موضوع عجیبی نیست. خیلی از افراد از آمپول، درد، صدای توربین یا حتی بوی مطب دندانپزشکی خوششان نمی‌آید.

اما بین «کمی ترس داشتن» و «فوبیا یا اضطراب شدید» تفاوت زیادی وجود دارد.

بعضی افراد به محض اینکه وارد مطب می‌شوند، دچار اضطراب شدید می‌شوند و حتی حاضر نیستند روی یونیت بنشینند. بعضی دیگر به دلیل ترس، سال‌ها درمان دندانپزشکی را عقب می‌اندازند و در نهایت با چندین دندان خراب یا عفونت‌های مختلف رو به رو می‌شوند.

در این شرایط هم بیهوشی لزوما اولین گزینه نیست. ممکن است آرام بخشی یا روش‌های کنترل اضطراب بتواند به بیمار کمک کند.

اما اگر اضطراب به قدری شدید باشد که هیچ روش دیگری امکان درمان را فراهم نکند، پزشک ممکن است بیهوشی عمومی را هم در نظر بگیرد.

۳. افرادی که تعداد زیادی دندان خراب دارند

گاهی مشکل اصلی بیمار ترس نیست؛ بلکه حجم زیاد درمان است.

فرض کنید یک کودک چندین دندان پوسیده دارد و باید چند دندانش ترمیم شود، چند دندان نیاز به عصب کشی و روکش دارد و شاید یک یا دو دندان هم باید کشیده شود.

انجام این درمان‌ها در چندین جلسه ممکن است برای کودک بسیار سخت باشد. در بعضی شرایط، پزشک ممکن است پیشنهاد کند درمان‌های لازم در یک جلسه و تحت بیهوشی انجام شود.

این موضوع مخصوصا زمانی قابل بررسی است که کودک همکاری کافی نداشته باشد و انجام درمان در چند جلسه باعث اضطراب و فشار زیادی برای او شود.

البته زیاد بودن تعداد دندان‌های خراب، به تنهایی به معنی نیاز قطعی به بیهوشی نیست. شرایط کلی بیمار و امکان درمان با روش‌های دیگر هم باید بررسی شود.

۴. افراد دارای ناتوانی‌های ذهنی یا رشدی

برخی افراد به دلیل شرایط ذهنی، رشدی، شناختی یا جسمی نمی‌توانند دستورهای دندانپزشک را به خوبی متوجه شوند یا برای مدت کافی روی صندلی دندانپزشکی ثابت بمانند.

در چنین شرایطی انجام درمان معمول ممکن است سخت باشد و حتی حرکت ناگهانی بیمار هنگام کار دندانپزشک می‌تواند خطر ایجاد کند.

در این افراد ابتدا باید بررسی شود آیا می‌توان با روش‌های رفتاری، محیط مناسب، آرام بخشی یا روش‌های دیگر درمان را انجام داد یا خیر.

اگر هیچکدام از این روش‌ها جواب ندهند، بیهوشی عمومی می‌تواند یکی از گزینه‌های درمان باشد.

منابع تخصصی دندانپزشکی کودکان نیز تأکید می‌کنند که بیماران دارای نیازهای ویژه ممکن است به برنامه درمانی اختصاصی و گاهی مراقبت‌های تخصصی‌تر نیاز داشته باشند.

۵. بیمارانی که نمی‌توانند ارتباط مناسبی با دندانپزشک برقرار کنند

برای انجام یک درمان دندانپزشکی، بیمار باید تا حدی بتواند با دندانپزشک ارتباط برقرار کند.

مثلا وقتی دندانپزشک می‌گوید «دهانت را باز کن»، «سرت را ثابت نگه دار» یا «اگر ناراحت شدی دستت را بالا ببر»، بیمار باید بتواند این دستورها را متوجه شود و واکنش مناسبی نشان دهد.

اگر فرد به دلیل شرایط ذهنی، رشدی یا جسمی نتواند چنین ارتباطی برقرار کند، درمان معمول ممکن است دشوار شود.

در این شرایط پزشک با توجه به وضعیت بیمار تصمیم می‌گیرد که آیا روش‌های معمول کافی هستند یا باید از آرام بخشی یا بیهوشی استفاده شود.

۶. افرادی که نیاز به درمان سنگین و طولانی دارند

گاهی درمان دندانپزشکی خیلی پیچیده است و انجام آن ممکن است ساعت‌ها طول بکشد.

برای بعضی بیماران، تحمل چنین درمان طولانی‌ای بسیار سخت است. ممکن است بیمار مرتب احساس خستگی یا اضطراب کند و نتواند مدت زیادی دهانش را باز نگه دارد.

اگر درمان گسترده باشد و روش‌های معمول جواب ندهند، بیهوشی عمومی ممکن است به عنوان یک گزینه مطرح شود.

در واقع هدف این نیست که صرفا کار «راحت‌تر» شود؛ هدف این است که درمان ضروری، با کیفیت مناسب و در شرایط ایمن انجام شود.

۷. افرادی که به درمان فوری و کامل نیاز دارند

گاهی بیمار مدت زیادی درمان دندانپزشکی را عقب انداخته و وقتی مراجعه می‌کند، چند مشکل هم زمان دارد.

برای مثال ممکن است چند دندان پوسیده، عفونت، درد شدید و دندان‌هایی داشته باشد که نیاز به درمان‌های مختلف دارند.

اگر بیمار نتواند این درمان‌ها را در چند جلسه تحمل کند یا همکاری لازم را نداشته باشد، پزشک ممکن است درمان تحت بیهوشی را بررسی کند.

در راهنمای NHS هم آمده است که وقتی درمان زیادی مورد نیاز است یا مشکلات پزشکی و پیچیدگی درمان وجود دارد، بیهوشی عمومی ممکن است برای بعضی بیماران مطرح شود. البته قبل از آن باید روش‌های ساده‌تر کنترل اضطراب و آرام‌بخشی بررسی شوند.

۸. بیمارانی که شرایط پزشکی خاص دارند

بعضی بیماران به دلیل شرایط جسمی یا بیماری‌های زمینه‌ای نیاز به مراقبت بیشتری هنگام درمان دندانپزشکی دارند.

در چنین شرایطی ممکن است درمان در یک محیط کاملا مجهزتر، مانند بیمارستان یا مرکز جراحی، گزینه مناسب‌تری باشد.

این تصمیم کاملا به وضعیت بیمار بستگی دارد. برای یک فرد ممکن است درمان در مطب مناسب باشد و برای فرد دیگری، به دلیل شرایط پزشکی، بیمارستان انتخاب ایمن‌تری باشد.

انجمن دندانپزشکی کودکان آمریکا نیز تأکید کرده که بعضی بیماران دارای شرایط پزشکی پیچیده یا نیاز درمانی فوری، ممکن است بهتر باشد در بیمارستان یا مرکز جراحی سرپایی درمان شوند.

چه کسانی معمولا نیازی به بیهوشی ندارند؟

اگر فردی سالم باشد، با دندانپزشک همکاری کند و فقط چند درمان معمول دندانپزشکی داشته باشد، معمولا نیازی به بیهوشی عمومی ندارد.

برای مثال، اگر یک بزرگسال فقط یک دندان پوسیده داشته باشد و از دندانپزشکی هم ترس شدیدی نداشته باشد، بی‌حسی موضعی معمولا کافی است.

حتی اگر فرد کمی مضطرب باشد، ممکن است با صحبت کردن، ایجاد محیط آرام یا در صورت نیاز آرام بخشی، درمان به راحتی انجام شود.

بنابراین بیهوشی نباید اولین انتخاب برای هر بیمار باشد.

بیهوشی بهتر است یا آرام بخشی؟

این سوال جواب یکسانی برای همه ندارد.

آرام بخشی بیشتر برای این استفاده می‌شود که بیمار آرام‌تر شود و اضطرابش کمتر شود. در بعضی انواع آرام بخشی، بیمار همچنان هوشیار است و می‌تواند با دندانپزشک همکاری کند.

اما در بیهوشی عمومی، بیمار در حالت بیهوشی قرار می‌گیرد.

به همین دلیل، اگر یک بیمار با آرام بخشی بتواند درمانش را به خوبی انجام دهد، معمولا دلیلی وجود ندارد که صرفا به خاطر ترس از دندانپزشکی سراغ بیهوشی عمومی برود.

پزشک باید بین میزان فایده و خطر هر روش تعادل برقرار کند.

آیا دندانپزشکی با بیهوشی خطرناک است؟

بیهوشی عمومی امروزه با تجهیزات و روش‌های مدرن انجام می‌شود و در بسیاری از بیماران می‌تواند با ایمنی مناسبی انجام شود، اما نباید تصور کنیم که کاملا بدون خطر است.

مانند هر اقدام پزشکی، بیهوشی هم می‌تواند عوارض داشته باشد. تهوع، استفراغ، گلودرد، لرز و احساس گیجی از عوارضی هستند که ممکن است بعد از بیهوشی دیده شوند.

البته احتمال عوارض جدی‌تر هم وجود دارد، هرچند این عوارض برای همه افراد اتفاق نمی‌افتند. میزان خطر به وضعیت سلامت فرد، نوع درمان و شرایط پزشکی او بستگی دارد.

به همین دلیل، متخصص بیهوشی باید قبل از درمان وضعیت بیمار را بررسی کند و خطرات احتمالی را برای همان فرد توضیح دهد. کالج سلطنتی متخصصان بیهوشی نیز تأکید می‌کند که میزان خطر برای هر فرد متفاوت است و نمی‌توان یک میزان خطر ثابت برای همه بیماران در نظر گرفت.

قبل از دندانپزشکی با بیهوشی چه کارهایی باید انجام شود؟

قبل از بیهوشی، بیمار باید یک ارزیابی کامل داشته باشد.

پزشک باید درباره بیماری‌های زمینه‌ای، داروهایی که مصرف می‌شود، حساسیت‌های دارویی، سابقه بیهوشی و مشکلات پزشکی احتمالی اطلاعات کافی داشته باشد.

اگر قرار است کودک بیهوش شود، والدین باید تمام اطلاعات پزشکی کودک را در اختیار پزشک قرار دهند؛ حتی اگر تصور کنند یک بیماری یا داروی خاص ارتباطی با دندانپزشکی ندارد.

همچنین باید دستورهای مربوط به خوردن و آشامیدن قبل از بیهوشی کاملا رعایت شود. زمان دقیق ناشتا بودن را باید از خود مرکز درمانی یا متخصص بیهوشی پرسید و نباید بر اساس توصیه دوستان یا تجربه افراد دیگر عمل کرد.

هنگام انتخاب مرکز دندانپزشکی با بیهوشی به چه چیزهایی توجه کنیم؟

اگر پزشک برای شما یا فرزندتان دندانپزشکی با بیهوشی را پیشنهاد کرده است، فقط به قیمت توجه نکنید.

مهم‌تر از قیمت، این است که:

• متخصص بیهوشی مجرب در کنار بیمار حضور داشته باشد.
• تجهیزات لازم برای کنترل وضعیت بیمار وجود داشته باشد.
• علائم حیاتی بیمار در طول درمان مرتب کنترل شود.
• مرکز امکان مدیریت شرایط اورژانسی را داشته باشد.
• قبل از بیهوشی، وضعیت پزشکی بیمار به درستی بررسی شود.
• دندانپزشک و متخصص بیهوشی درباره شرایط بیمار هماهنگ باشند.
• بعد از درمان نیز بیمار تا زمان مناسب تحت نظر باشد.

این موارد مخصوصا برای کودکان، سالمندان و افرادی که بیماری زمینه‌ای یا نیازهای خاص دارند اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

آیا کودک بعد از بیهوشی دندانپزشکی درد دارد؟

خود بیهوشی باعث نمی‌شود که کودک بعد از بیدار شدن هیچ دردی نداشته باشد.

میزان درد بعد از درمان به کاری که روی دندان‌ها انجام شده بستگی دارد. مثلا درد بعد از کشیدن دندان ممکن است با درد بعد از یک ترمیم ساده متفاوت باشد.

دندانپزشک می‌تواند برای کنترل درد بعد از درمان داروی مناسب تجویز کند و ممکن است در حین درمان نیز از بی‌حسی موضعی استفاده شود.

بنابراین «بیهوشی» و «کنترل درد بعد از درمان» دو موضوع جدا از هم هستند.

آیا می‌توان همه دندان‌ها را در یک جلسه با بیهوشی درمان کرد؟

در بعضی بیماران، یکی از مزیت‌های احتمالی بیهوشی این است که بتوان چند درمان لازم را در یک جلسه انجام داد.

اما این موضوع برای همه بیماران امکان پذیر یا مناسب نیست. نوع پوسیدگی، وضعیت دندان‌ها، طول درمان، شرایط جسمی بیمار و نظر دندانپزشک تعیین می‌کند که چه مقدار از درمان را می‌توان در یک جلسه انجام داد.

پس نباید تصور کرد که «بیهوشی یعنی حتما تمام مشکلات دندان در یک روز حل می‌شود».

یک نکته مهم برای والدین

اگر دندانپزشک برای کودک شما بیهوشی پیشنهاد کرده، قبل از تصمیم نهایی چند سوال ساده بپرسید:

• چرا بیهوشی لازم است؟
• آیا روش دیگری مثل آرام بخشی می‌تواند جواب بدهد؟
• اگر درمان بدون بیهوشی انجام شود، چه مشکلی پیش می‌آید؟
• بیهوشی قرار است در مطب انجام شود یا بیمارستان؟
• چه کسی مسئول بیهوشی کودک است؟
• بعد از درمان، کودک چه مدت تحت نظر می‌ماند؟

این سوال‌ها کمک می‌کنند دلیل واقعی پیشنهاد بیهوشی را بهتر متوجه شوید و با آگاهی بیشتری تصمیم بگیرید. برای اطلاعات بیشتر می‌توانید مقاله بیهوشی دندانپزشکی برای کودکان را مطالعه کنید.

چه کسانی بیشتر ممکن است به بیهوشی دندانپزشکی نیاز داشته باشند؟

وضعیت بیمار	احتمال مطرح شدن بیهوشی	توضیح ساده
کودک بسیار کم سن و غیر همکار	زیادتر	ممکن است نتواند درمان را تحمل کند
ترس و اضطراب شدید	ممکن است	اگر روش‌های دیگر جواب ندهند
تعداد زیادی دندان خراب	ممکن است	مخصوصا وقتی درمان طولانی و گسترده باشد
ناتوانی ذهنی یا رشدی	ممکن است	همکاری بیمار ممکن است محدود باشد
شرایط پزشکی پیچیده	بسته به شرایط	ممکن است به محیط مجهزتر نیاز باشد
درمان جراحی گسترده	ممکن است	به تشخیص تیم درمان
بیمار سالم و همکاری کننده	معمولا کم	درمان معمول اغلب کافی است
پوسیدگی ساده یک یا دو دندان	معمولا کم	بی‌حسی موضعی معمولا کافی است

این جدول فقط برای آشنایی است و به هیچ عنوان جای معاینه و نظر دندانپزشک و متخصص بیهوشی را نمی‌گیرد.

پس بالاخره چه کسی باید دندانپزشکی با بیهوشی انجام دهد؟

اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم، کسی که درمان دندانپزشکی برای او ضروری است اما به دلیل سن، ترس شدید، ناتوانی در همکاری، شرایط جسمی یا حجم زیاد درمان نمی‌تواند با روش‌های معمول درمان شود، ممکن است کاندید دندانپزشکی با بیهوشی باشد.

اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد: حتی اگر بیمار در یکی از این گروه‌ها قرار داشته باشد، باز هم بیهوشی لزوما تنها گزینه نیست.

ممکن است آرام بخشی، روش‌های رفتاری یا تقسیم درمان در چند جلسه بتواند مشکل را حل کند.

به همین دلیل تصمیم نهایی باید بعد از بررسی شرایط بیمار گرفته شود.

سخن پایانی

دندانپزشکی با بیهوشی می‌تواند برای بعضی بیماران یک راهکار بسیار مفید باشد؛ مخصوصا زمانی که انجام درمان معمول به دلیل ترس شدید، عدم همکاری، ناتوانی‌های خاص، درمان‌های گسترده یا شرایط پزشکی پیچیده امکان پذیر نباشد.

با این حال، بیهوشی چیزی نیست که فقط برای راحت‌تر شدن درمان انتخاب شود. اول باید مشخص شود آیا واقعا لازم است یا روش ساده‌تر و کم‌خطرتر دیگری می‌تواند همان نتیجه را ایجاد کند.

اگر برای خودتان یا فرزندتان دندانپزشکی با بیهوشی پیشنهاد شده، بهترین کار این است که درباره دلیل پیشنهاد، روش‌های جایگزین، نوع بیهوشی، محل انجام آن و تخصص تیم بیهوشی از متخصصان و مشاوران حرفه‌ای کلینیک مهرآوید سوال کنید.

در نهایت، هدف اصلی این است که درمان دندانپزشکی هم به موقع انجام شود و هم ایمنی بیمار در اولویت باشد.

سوالات متداول

1. آیا هر کودکی که از دندانپزشکی می‌ترسد باید بیهوش شود؟

خیر. ترس به تنهایی دلیل کافی برای بیهوشی نیست. ابتدا باید روش‌هایی مثل رفتار درمانی، ایجاد محیط مناسب، آرام بخشی و سایر روش‌های کنترل اضطراب بررسی شوند. اگر این روش‌ها جواب ندهند، ممکن است بیهوشی مطرح شود.

2. آیا بزرگسالان هم می‌توانند دندانپزشکی با بیهوشی انجام دهند؟

بله. بیهوشی فقط برای کودکان نیست. بزرگسالانی که اضطراب بسیار شدید دارند، قادر به همکاری نیستند یا به درمان گسترده نیاز دارند، ممکن است در شرایط خاص کاندید این روش باشند.

3. آیا بیهوشی باعث می‌شود بیمار هیچ دردی نداشته باشد؟

در زمان بیهوشی، بیمار هوشیاری معمول خود را ندارد؛ اما کنترل درد بعد از درمان موضوع جداگانه‌ای است. دندانپزشک بر اساس نوع درمان برای کنترل درد حین و بعد از درمان برنامه ریزی می‌کند.

4. آیا برای عصب کشی حتما بیهوشی لازم است؟

خیر. بیشتر عصب کشی‌ها با بی‌حسی موضعی انجام می‌شوند. بیهوشی معمولا زمانی بررسی می‌شود که شرایط خاص بیمار یا حجم و پیچیدگی درمان باعث شود روش معمول مناسب نباشد.

5. آیا بیهوشی دندانپزشکی برای کودک خطر دارد؟

بیهوشی مانند هر اقدام پزشکی می‌تواند خطراتی داشته باشد، اما میزان خطر برای هر بیمار متفاوت است. به همین دلیل ارزیابی قبل از بیهوشی و حضور تیم درمانی واجد شرایط اهمیت زیادی دارد.

6. بیهوشی بهتر است یا آرام بخشی؟

هیچکدام را نمی‌توان برای همه افراد بهترین گزینه دانست. اگر آرام بخشی بتواند اضطراب بیمار را کنترل کند و امکان درمان را فراهم کند، ممکن است نیازی به بیهوشی عمومی نباشد. انتخاب روش باید با توجه به شرایط بیمار انجام شود.