شایع ترین بیماری های دهان و دندان کداماند؟
بسیاری از مشکلات دهان و دندان در ابتدا علائم شدیدی ایجاد نمیکنند. به همین دلیل ممکن است فرد زمانی متوجه مشکل شود که بیماری پیشرفت کرده باشد. طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، پوسیدگی دندان درمان نشده در دندانهای دائمی شایع ترین وضعیت بیماری در جهان محسوب میشود و بیماری های لثه، از دست دادن دندان و سرطان دهان نیز در گروه مهمترین بیماری های دهان قرار دارند.
مهمترین بیماریها و مشکلاتی که باید بشناسید عبارتاند از:
- پوسیدگی دندان
- التهاب لثه یا ژنژیویت
- پریودنتیت
- آبسه دندان
- حساسیت دندان
- آفت دهان
- خشکی دهان
- عفونتهای قارچی دهان
- فرسایش مینای دندان
- سرطان دهان
در جدول زیر میتوانید یک نگاه کلی به این مشکلات داشته باشید:
|
بیماری یا مشکل |
علائم شایع | عامل یا عوامل مهم |
نیاز به مراجعه |
|
پوسیدگی دندان |
درد، حساسیت، لکه یا حفره | پلاک، قند، بهداشت ناکافی |
بله |
|
ژنژیویت |
قرمزی و خونریزی لثه | پلاک میکروبی |
بله |
|
پریودنتیت |
تحلیل لثه، لق شدن دندان، بوی بد | بیماری پیشرفته لثه |
بله و جدی |
|
آبسه دندان |
درد شدید، تورم، چرک | عفونت دندان یا لثه |
فوری |
|
حساسیت دندان |
درد کوتاه هنگام سرد و گرم | تحلیل لثه یا آسیب مینا |
در صورت تداوم |
|
آفت دهان |
زخم دردناک داخل دهان | عوامل مختلف |
معمولا خود محدود شونده |
|
خشکی دهان |
خشکی، تشنگی، دشواری بلع | داروها، بیماریها و عوامل دیگر |
در صورت تداوم |
|
عفونت قارچی |
لکههای سفید، سوزش | رشد بیش از حد قارچ |
بله |
|
فرسایش مینا |
حساسیت و تغییر ظاهر دندان | اسیدها و رژیم غذایی |
بله |
|
سرطان دهان |
زخم یا توده ماندگار | دخانیات، الکل و عوامل دیگر |
بررسی فوری |
۱. پوسیدگی دندان؛ یکی از مهم ترین بیماری های دهان و دندان
پوسیدگی دندان زمانی ایجاد میشود که پلاک روی سطح دندان تشکیل شده و با استفاده از قندهای موجود در مواد غذایی و نوشیدنیها، اسید تولید کند. تداوم این فرایند میتواند به تخریب تدریجی ساختار دندان منجر شود.
علائم پوسیدگی دندان
در مراحل ابتدایی ممکن است هیچ دردی وجود نداشته باشد. با پیشرفت پوسیدگی، علائم میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- حساسیت به شیرینی، سرما یا گرما
- درد هنگام جویدن
- لکههای سفید، قهوهای یا تیره روی دندان
- ایجاد سوراخ یا حفره
- گیر کردن مکرر غذا بین دندانها
- درد مداوم در مراحل پیشرفته
چه عواملی خطر پوسیدگی را افزایش میدهند؟
- مصرف مکرر خوراکیها و نوشیدنیهای شیرین
- مسواک نزدن مناسب
- عدم استفاده کافی از فلوراید
- مصرف مکرر نوشیدنیهای اسیدی
- خشکی دهان
- مراجعه نکردن منظم به دندانپزشک
درمان بسته به میزان آسیب میتواند از اقدامات پیشگیرانه و ترمیمهای ساده تا درمان ریشه و در موارد شدیدتر کشیدن دندان متغیر باشد.
۲. التهاب لثه یا ژنژیویت
ژنژیویت یکی از مشکلات شایع لثه است و معمولا با تجمع پلاک میکروبی در اطراف دندانها ارتباط دارد.
علائم معمول آن عبارتاند از:
- قرمزی لثه
- تورم
- خونریزی هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن
- حساس شدن لثه
- بوی بد دهان
نکته مهم این است که خونریزی مکرر لثه را نباید طبیعی تلقی کرد.
در مراحل اولیه، اصلاح بهداشت دهان و پاکسازی حرفهای میتواند نقش مهمی داشته باشد. اگر التهاب کنترل نشود، در برخی افراد ممکن است بیماری به مراحل عمیقتر لثه پیشرفت کند.
۳. پریودنتیت؛ بیماری پیشرفته لثه
پریودنتیت شکل جدیتر بیماری های لثه است که میتواند با تخریب بافتهای نگهدارنده دندان همراه شود. در مراحل پیشرفته، استخوان اطراف دندان نیز ممکن است آسیب ببیند و در نهایت خطر لق شدن و از دست رفتن دندان افزایش پیدا کند.
علائم هشدار پریودنتیت:
- خونریزی مداوم لثه
- عقب رفتگی لثه
- بوی بد دهان
- فاصله افتادن بین دندانها
- لق شدن دندان
- تغییر نحوه قرار گرفتن دندانها روی یکدیگر
- درد یا ناراحتی هنگام جویدن
سیگار و رعایت نکردن بهداشت دهان از عوامل مهم خطر بیماریهای پریودنتال هستند.
اگر لثه مرتب خونریزی میکند یا دندانها لق شدهاند، درمان خانگی جایگزین معاینه دندانپزشک نیست.
۴. آبسه دندان
آبسه معمولا نتیجه یک عفونت است که میتواند در اطراف ریشه دندان یا بافت لثه ایجاد شود.
علائم احتمالی عبارتاند از:
- درد شدید و ضرباندار
- تورم لثه یا صورت
- حساسیت شدید به سرما و گرما
- درد هنگام جویدن
- تب
- خروج چرک
- احساس طعم ناخوشایند در دهان
آبسه از مواردی است که نباید درمان آن را به تعویق انداخت. اگر تورم صورت یا فک، تب یا مشکل در بلع و تنفس ایجاد شده باشد، باید به صورت فوری ارزیابی پزشکی یا دندانپزشکی انجام شود.
۵. حساسیت دندان
اگر هنگام خوردن بستنی، نوشیدنی سرد، غذای داغ یا خوراکی شیرین درد کوتاه و تیزی در دندان احساس میکنید، ممکن است دچار حساسیت دندان باشید.
علت میتواند مواردی مانند:
- تحلیل لثه
- فرسایش مینای دندان
- مسواک زدن با فشار زیاد
- پوسیدگی
- ترک دندان
- برخی درمانهای دندانپزشکی
باشد.
برای درمان، ابتدا باید علت اصلی مشخص شود. استفاده از خمیر دندان مخصوص دندانهای حساس ممکن است در برخی افراد کمک کننده باشد، اما اگر حساسیت جدید، شدید یا مداوم است، بهتر است دندان معاینه شود.
۶. آفت دهان
آفت معمولا به شکل یک زخم کوچک و دردناک در داخل دهان دیده میشود و ممکن است روی قسمت داخلی لب یا گونه، زبان یا سایر بافتهای نرم ایجاد شود.
آفت با تبخال یکی نیست؛ محل و ویژگیهای این دو میتواند متفاوت باشد.
برای کاهش ناراحتی:
- غذاهای بسیار تند و اسیدی را موقتا کمتر کنید.
- از تحریک مستقیم زخم خودداری کنید.
- بهداشت دهان را با ملایمت ادامه دهید.
- مایعات کافی مصرف کنید.
بسیاری از آفتها بدون درمان اختصاصی برطرف میشوند؛ اما اگر زخم طولانی مدت باقی بماند، مرتب تکرار شود، بسیار بزرگ باشد یا همراه با علائم غیر عادی باشد، باید توسط پزشک یا دندانپزشک بررسی شود.
۷. خشکی دهان
خشکی دهان فقط یک احساس ناخوشایند نیست. بزاق به مرطوب نگه داشتن دهان، کمک به بلع و پاک شدن ذرات غذا و همچنین محافظت از دندانها کمک میکند. خشکی دهان مداوم میتواند خطر پوسیدگی و برخی عفونتهای دهان را افزایش دهد.
برخی عوامل احتمالی عبارتاند از:
- مصرف بعضی داروها
- کم آبی بدن
- تنفس دهانی
- برخی بیماریها
- بعضی درمانهای پزشکی
- مصرف دخانیات
اگر خشکی دهان مداوم است، بهتر است علت آن مشخص شود و صرفا با مصرف مداوم آب پوشانده نشود.
۸. عفونت قارچی دهان
یکی دیگر از مشکلات دهان و دندان که ممکن است در دهان ایجاد شود، عفونت قارچی است. یکی از نشانههای شناخته شده آن ایجاد لکهها یا پلاکهای سفید روی زبان یا سایر قسمتهای دهان است که ممکن است با سوزش یا ناراحتی همراه باشد.
احتمال بروز آن در برخی شرایط بیشتر میشود؛ برای مثال بعضی داروها یا شرایط پزشکی میتوانند زمینه را فراهم کنند.
تشخیص دقیق مهم است، زیرا هر لکه سفید در دهان الزاما عفونت قارچی نیست.
۹. فرسایش مینای دندان
فرسایش مینا با پوسیدگی تفاوت دارد و میتواند در اثر تماس مکرر دندان با مواد اسیدی ایجاد شود.
مصرف مکرر مواردی مانند:
- نوشابهها
- نوشیدنیهای اسیدی
- برخی آبمیوهها
- خوراکیهای اسیدی
میتواند در کنار عوامل دیگر به فرسایش سطح دندان کمک کند.
علائم ممکن است شامل حساسیت و تغییر ظاهر دندان باشد. از آنجا که مینای از دست رفته مانند یک بافت زنده به شکل طبیعی بازسازی نمیشود، پیشگیری اهمیت زیادی دارد.
۱۰. سرطان دهان
سرطان دهان از جدیترین بیماریهایی است که باید علائم هشدار آن را بشناسیم. سازمان جهانی بهداشت، مصرف دخانیات و الکل را از عوامل خطر مهم سرطان دهان معرفی میکند.
علائم هشدار میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- زخم دهانی که بهبود پیدا نمیکند
- توده یا ضخیم شدن بافت
- لکه سفید یا قرمز غیرمعمول
- خونریزی بدون علت مشخص
- درد مداوم
- دشواری در جویدن یا بلع
- تغییر مداوم صدا
- بیحسی بخشی از دهان
وجود این علائم به معنی ابتلا به سرطان نیست؛ اما اگر ماندگار باشند، نباید نادیده گرفته شوند و نیاز به معاینه تخصصی دارند.
چگونه از شایع ترین بیماری های دهان و دندان پیشگیری کنیم؟
پیشگیری از بسیاری از مشکلات دهان و دندان با چند عادت ساده اما مداوم امکانپذیر است.
برنامه روزانه پیشنهادی:
- روزانه دو بار دندانها را مسواک بزنید. انجمن دندانپزشکی آمریکا مسواک زدن دو بار در روز به مدت حدود دو دقیقه با خمیر دندان حاوی فلوراید را توصیه میکند.
- بین دندانها را تمیز کنید؛ برای این کار میتوان از نخ دندان یا ابزار مناسب بین دندانی استفاده کرد.
- مصرف مکرر قندهای آزاد را کاهش دهید. مصرف زیاد و مکرر قند یکی از عوامل مهم پوسیدگی است.
- سیگار و سایر محصولات دخانی را کنار بگذارید.
- مصرف الکل را کاهش دهید.
- برای معاینه منظم به دندانپزشک مراجعه کنید.
- در صورت مشاهده خونریزی مداوم لثه، درد، ورم یا زخم غیر طبیعی، مراجعه را عقب نیندازید.
چه زمانی مراجعه به دندانپزشک ضروری است؟
اگر یکی از علائم زیر را دارید، بهتر است ارزیابی حرفهای انجام شود:
- دندان درد مداوم یا شدید
- تورم لثه یا صورت
- خونریزی مکرر لثه
- لق شدن دندان
- حساسیت شدید یا طولانی مدت
- شکستگی یا ترک دندان
- بوی بد مداوم دهان
- زخم دهانی که برطرف نمیشود
- وجود توده یا لکه غیرعادی در دهان
- مشکل در جویدن یا بلع
تورم صورت همراه با مشکل تنفس یا بلع یک وضعیت اورژانسی است.
تفاوت پوسیدگی، التهاب لثه و پریودنتیت چیست؟
برای کسی که تازه میخواهد مراقبت از دهان و دندان را یاد بگیرد، این سه اصطلاح ممکن است گیج کننده باشند:
|
مورد |
محل اصلی مشکل | نشانههای رایج |
خطر اصلی |
|
پوسیدگی |
خود دندان | حساسیت، لکه، حفره، درد |
تخریب دندان |
|
ژنژیویت |
لثه | قرمزی، تورم، خونریزی |
پیشرفت بیماری لثه |
|
پریودنتیت |
لثه و بافتهای نگهدارنده دندان | تحلیل لثه، لق شدن دندان |
آسیب بافت و استخوان و از دست دادن دندان |
بنابراین خونریزی لثه را نباید صرفا یک اتفاق طبیعی هنگام مسواک زدن در نظر گرفت.
اشتباهات رایج در مراقبت از دهان و دندان
بعضی عادتها ممکن است باعث شوند بیماری دیرتر تشخیص داده شود:
- صبر کردن تا زمانی که دندان درد بگیرد
- تصور اینکه خونریزی لثه طبیعی است
- استفاده از مسکن به جای درمان علت درد
- مصرف زیاد خوراکیهای شیرین در طول روز
- مسواک زدن با فشار بسیار زیاد
- نادیده گرفتن زخمهای ماندگار دهان
- استفاده خودسرانه از آنتی بیوتیک
- مراجعه نکردن به دندانپزشک برای معاینه دورهای
یکی از مهمترین نکات این است که نبودن درد به معنی سالم بودن کامل دندانها نیست؛ برخی مشکلات، به خصوص در مراحل اولیه، ممکن است بدون علامت واضح باشند.
منابع اصلی این مقاله: American Dental Association – Periodontitis
سخن پایانی
شناخت شایع ترین بیماری های دهان و دندان و توجه به علائم آنها میتواند به تشخیص زود هنگام و جلوگیری از مشکلات جدیتر کمک کند. پوسیدگی، بیماریهای لثه، حساسیت دندان و عفونتهای دهان از مشکلاتی هستند که با رعایت بهداشت دهان و مراجعه منظم به دندانپزشک تا حد زیادی قابل پیشگیری و کنترل هستند.
اگر با علائمی مانند دندان درد، خونریزی لثه، حساسیت مداوم، تورم یا بوی بد دهان مواجه هستید، بهتر است بررسی آن را به تاخیر نیندازید.
کلینیک دندانپزشکی مهرآوید با ارائه خدمات مختلف دندانپزشکی، میتواند گزینهای برای افرادی باشد که به دنبال دریافت خدمات تخصصی و مراقبت از سلامت دهان و دندان خود هستند. برای آشنایی بیشتر با خدمات این مجموعه و دریافت اطلاعات تماس و نوبت دهی، میتوانید به سایت کلینیک دندانپزشکی مهرآوید مراجعه کنید.
سوالات متداول
1. یکی از شایع ترین بیماری های دهان و دندان چیست؟
پوسیدگی دندان یکی از شایع ترین بیماری های دهان در جهان است. سازمان جهانی بهداشت پوسیدگی درمان نشده دندانهای دائمی را شایع ترین وضعیت بیماری در جهان معرفی کرده است.
2. آیا خونریزی لثه طبیعی است؟
خونریزی مکرر لثه معمولا نشانهای است که باید جدی گرفته شود و میتواند با التهاب لثه یا بیماریهای پریودنتال ارتباط داشته باشد.
3. آیا پوسیدگی دندان بدون درد هم ممکن است؟
بله. پوسیدگی در مراحل اولیه ممکن است بدون درد قابل توجه باشد. به همین دلیل معاینه منظم اهمیت دارد.
4. آیا آفت دهان خطرناک است؟
بیشتر آفتهای معمول مشکل جدی ایجاد نمیکنند و برطرف میشوند؛ اما زخمهای ماندگار، عودکننده یا غیر عادی باید توسط متخصص بررسی شوند.
5. برای جلوگیری از شایع ترین بیماری های دهان و دندان چه کاری انجام دهیم؟
مهمترین اقدامات شامل مسواک زدن دو بار در روز با خمیر دندان فلوراید دار، تمیز کردن بین دندانها، کاهش مصرف مکرر قند، پرهیز از دخانیات و مراجعه منظم برای بررسی وضعیت دهان و دندان است.